Sensitisatie bij chronische pijn
Sensitisatie betekent dat het zenuwstelsel gevoeliger wordt voor prikkels. Hierdoor kan pijn intenser, langduriger of spontaan worden, ook wanneer er geen duidelijke weefselschade meer is.
Dit mechanisme is uitgebreid aangetoond in grote, gecontroleerde studies.
Wat is sensitisatie?
- wanneer pijn ‘aan’ blijft staan -
Sensitisatie is een neurobiologisch proces waarbij het perifere en/of centrale zenuwstelsel versterkt reageert op prikkels. Simpelweg: het gevoeliger worden van je zenuwstelsel.
Daardoor ontstaat op verschillende manieren pijn:
- hyperalgesie: alles wat normaal een ‘kleine beetje pijn’ doet, geeft nu heel veel pijn. De versterker gaat naar tien in plaats van twee.
- allodynie: dit is wanneer iets wat normaal geen pijn geeft, nu wel ( de versterker gaat aan , van 0 naar meer)
- of spontane pijn. Zomaar. Zonder prikkel. Pijn.
De pijn is echt en meetbaar, en ontstaat door veranderingen in de prikkelverwerking, niet door nieuwe schade.
Het zenuw stelsel wordt verdeeld in een centraal en een perifeer gedeelte:
🔹 Centraal
Centraal verwijst naar het centrale zenuwstelsel: hersenen en ruggenmerg.
•Het is het “besturingssysteem” van het lichaam.
•Hier wordt informatie verwerkt, geïnterpreteerd en gereguleerd.
•Beslissingen, pijnverwerking, emoties en aansturing van het lichaam gebeuren hier.
Voorbeeld: Bij centrale pijn is de verwerking van pijn in de hersenen of het ruggenmerg veranderd, waardoor pijn kan aanhouden zonder dat er nog schade is.
🔹 Perifeer
Perifeer verwijst naar het perifere zenuwstelsel: alle zenuwen buiten de hersenen en het ruggenmerg.
•Het zijn de “bekabeling” en “sensordraden” van het lichaam.
•Ze geven signalen door van het lichaam naar het centrale zenuwstelsel en omgekeerd.
•Beschadiging of prikkeling van deze zenuwen geeft vaak lokale, scherpe of brandende pijn.
Voorbeeld: Perifere zenuwpijn bij bijvoorbeeld een beknelde zenuw in de arm of diabetische neuropathie.
Kort samengevat
•Centraal = hersenen & ruggenmerg (verwerking).
•Perifeer = zenuwen in het lichaam (doorgeven).
Perifere sensitisatie
Bij perifere sensitisatie bestaat er een verhoogde gevoeligheid van de nociceptoren in de perifere weefsels.
Hierdoor geven ze sneller en sterker signalen af bij prikkels die eerder geen of minder respons.
Dan verlagen bijvoorbeeld ontstekingsmediatoren (die geven chemische prikkels aan de nociceptoren bij een ontsteking) de activatiedrempel van de nociceptoren.
Dit gebeurt er :
•Ontstekingsmediatoren (prostaglandines, cytokinen, bradykinine) maken zenuwen gevoeliger
•er ontstaat hyperalgesie: de pijn voelt sterker dan normaal
•en er zijn lagere pijndrempels tijdens ontsteking of weefselschade: je voelt sneller pijn dan normaal
Heel soms worden al die veranderingen niet terug gedraaid, en blijft die verhoogde gevoeligheid. Dat laatste noemen we perifere sensitisatie.
Centrale sensitisatie
Centrale sensitisatie is bij chronische pijn van meer belang.
Centrale sensitisatie is een toestand waarbij het centrale zenuwstelsel (ruggenmerg en brein) overmatig gevoelig is geworden voor dreiging, waardoor pijn sneller, sterker en langduriger wordt geproduceerd.
Het omvat dus veranderingen in ruggenmerg en hersenen.
Zenuwcellen in het ruggenmerg en het brein worden hyperprikkelbaar, remmende systemen werken minder effectief en hersengebieden die pijn verwerken tonen verhoogde activiteit. Het brein kent een andere betekenis aan de signalen vanuit het lijf toe.
Let wel: dit is GEEN psychologische zwakte, verbeelding, bewuste keuze, permanente hersenschade, of een puur ruggemergfenomeen. Dit is een onbewust aangeleerde respons. En kan dus ook weer afgeleerd worden.
Het verneukeratieve bij centrale sensitisatie is dat het zichzelf vaak in stand houdt.
Klinisch zijn er dan mogelijk de volgende dingen te zien:
Hyperalgesie
Allodynie
Spontane pijn
Pijn die niet in verhouding staat tot beeldvorming
Diffuse pijnpatronen
Wisselende pijnen
Pijn zonder duidelijke perifere verklaring
En staat onder sterke invloed van stress, emoties, context en verwachtingen
Waarom dit belangrijk is voor mensen met chronische pijn klachten?
Waarom sensitisatie ertoe doet
- Sensitisatie verklaart waarom pijn kan blijven bestaan, zelfs als het oorspronkelijke letsel genezen is.
Het speelt onder andere een rol bij chronische rug- en nekpijn, fibromyalgie, artrose met disproportionele pijn, temporomandibulaire klachten en postoperatieve chronische pijn.
- Dit inzicht biedt perspectief:
Het zenuwstelsel kan opnieuw “hertrainen” via educatie (deze website ;) ), beweging, 'graded activity’ (= telkens een klein beetje meer) en multimodale revalidatie.
Je pijn is echt, je zenuwstelsel is niet kapot, je brein probeert je te beschermen, en verandering is mogelijk.
Sensitisatie is een aanpassing . Het is het zenuwstelsel dat zijn prikkeldrempel te laag heeft gezet, en drempels kunnen worden bijgesteld
© 2026 Marjos Verbeek - HC Medical Services